Nature, psyche and life appear to me like divinity unfolded – what more could I ask for? (Carl Gustav Jung)

Ecopsychologie is een vrij nieuw gebied binnen de psychologie. Psychologie wordt verbonden met ecologie. Het combineert theorie en praktijk met engagement, creativiteit en onderzoek. Verschillende disciplines en andere stromingen inspireren de ecopsychologie: natuurfilosofie, diepe ecologie, gedragsecologie, omgevingspsychologie, ecofeminisme, transpersoonlijke psychologie, wijsheid van natuurvolkeren en eco-boeddhisme.

Ecopsychologie bestudeert onze psychologische, emotionele en spirituele relatie met de natuur.

Enerzijds wordt de brug gelegd tussen natuurverbinding en positieve gezondheid. Er is een geheel van onderzoek die wijst hoe belangrijk de plek is van natuur in het leven van mensen. Dit gaat zowel over het natuurlijke van je eigen lichaam, beweging en levensstijl, als diepere vormen van verbinding met plekken in de natuur. Natuurverbinding maakt je weerbaar én diep gelukkig. Onze verbinding met de natuur hebben we broodnodig om zowel psychisch als fysisch gezond te blijven.

Anderzijds staat het thema vervreemding centraal: hoe onze vervreemding van het natuurlijke een belangrijke oorzaak is van de huidige sociaal-ecologische problematieken. De meeste mensen zien ondertussen het verband tussen hoe de mens zich opstelt tegenover de natuur en problemen als klimaatopwarming, uitstervende diersoorten, pandemieen, verlies aan biodiversiteit, sociale ongelijkheid, … Ecopsychologie biedt antwoorden op deze maatschappelijke vraagstukken.

In de traditionele psychologie wordt de psyché als los gezien van het natuurlijke. in de ecopsychologie wordt de mens gezien vanuit de eenheid mens-natuur. Het volgt daarin een ecologisch wereldbeeld: alles hangt met alles samen, je kunt niet iets afzonderen uit zijn natuurlijke omgeving. Voor de mens is dat ook zijn eigen lichamelijkheid, de materiële omgeving, de lucht, het geluid, het landschap, enzovoorts. We zijn deel van de natuur, en de psyche is dat ook. Voluit leven vanuit deze gedachte ondersteunt het welzijn en het ecologisch evenwicht van alle wezens op aarde en daarbuiten.

Onze verbinding met de natuur is een innerlijk kompas om het goede te doen in ons leven, voor onszelf, de samenleving en de aarde. (Ann Sterckx)

Hoe is ecopsychologie ontstaan?

We geven hier een voorproefje. In de opleiding EcoTuner® wordt hier dieper op ingegaan.

Hoewel door verschillende filosofen (Marcus Aurelius, Thoraux, Nietzche, …) en sommige psychoanalitici (bv. Fromm, Jung) onze verhouding met natuur en de wereld reeds veelvuldig werd beschreven, werd de term “Ecopsychologie” pas geboren in 1989. Toen kwam een groep van Berkeley academici – Robert Greenway, Elan Shapiro, Alan Kanner en Mary Gomes – samen om na te denken over hoe de psychologie kan bijdragen aan de moderne ecologische crisis. Theodore Roszak heeft de term “Ecopsychologie” toen geformaliseerd in zijn boek “The Voice of the Earth” (1992) – een term die al in sommige gevallen werd gebruikt om het werk van andere psychologen en milieuactivisten in Berkeley te beschrijven. Roszak is geïnteresseerd in het verkennen van de implicatie van onze verhouding met de natuurlijke wereld op de wereldwijde gezondheid.

Voor de ecopsychologie gaat het vooral over hoe wij, als mens, met ons hele wezen, zowel fysiek als mentaal, ons deel voelen van onze habitat, de aarde – en hoe we deze verloren of vergeten verbinding kunnen herstellen, om te komen tot een betere zelfzorg, zorg voor de samenleving, en zorg voor de aarde.

Toegepaste ecopsychologie


De ecopsychologie kent vele toepassingen, maar niet alle natuurpraktijken behoren tot de toegepaste ecopsychologie.

De praktijk moet namelijk aansluiten bij de keuze die de ecopsychologie maakt. Ecopsychologie is ontstaan uit de reflectie over onze verhouding, als menselijk wezen, ten aanzien van alle andere natuurlijke wezens. De wederkerigheid van onze relatie staat in deze reflectie centraal. Enerzijds heeft de natuur een invloed op onze algemene gezondheid (mentaal en fysiek). Anderzijds hebben wij met onze levensstijl ook invloed op de natuur. Omwille van die wederkerigheid is de ecopsychologie geen neutrale wetenschap. Het is normatief: het heeft een standpunt over het belang van de wederkerigheid. Als we echt deel zijn van de natuur, wat geef je dan ook terug aan de natuur? De ecopsychologie wil vermijden dat ze bijdraagt aan nog meer exploitatie van de natuur voor het menselijk welzijn. Ecopsychologie steunt op een diep respect voor het ecologisch geheel, de aarde. Deze stroming kiest voor het goede.

Meer over Ecotherapie

Meer over de opleiding EcoTuner®

EarthWise Education is nationaal vertegenwoordiger van International Ecopsychology Society. Hierdoor blijven we steeds op en top op de hoogte van het professionele en wetenschappelijk onderbouwde karakter van ecopsychologie.